skalice, sawanna, skala twardości, sieć rzeczna, siedlisko, sjenit
  • skalice, sawanna, skala, twardości, sieć, rzeczna, siedlisko, sjenit

Pojęcia geograficzne na literę S

  • Definicja Skalice wskutek oddziaływania mechanizmów erozji albo denudacji, dzięki którym na powierzchni Ziemi odsłania się skała nie przykryta zwietrzeliną. W zależności od kształtów wyróżniamy: 1
  • Definicja Sawanna międzyzwrotnikowej, o wybitnej porze suchej trwającej 2,5-10 miesięcy i niskich opadach 400-600 (900) mm rocznie, występujący w pierwszej kolejności w Afryce, a również w Ameryce
  • Definicja Twardości skala twardości ciał stałych (szczególnie minerałów) opracowana w 1812 poprzez niemieckiego mineraloga F. Mohsa (1773-1839). Jeżeli badane ciało rysuje przy potarciu minerał o twardości
  • Definicja Rzeczna sieć danego terenu, zarówno stałych jak i okresowych. Z racji na rozmieszczenie dopływów względem rzeki głównej wyróżniamy kilka typów sieci rzecznej: 1) promienisty - rzeki wypływają
  • Definicja Siedlisko abiotycznych środowiska tworzący warunki bytowania danego organizmu. Dla roślinnych organizmów lądowych definicja siedliska (ekotopu) obejmuje w pierwszej kolejności chemizm i
  • Definicja Sjenit skał obojętnych. W składzie mineralnym sjenitu przeważają: skalenie alkaliczne (ortoklaz, mikroklin), biotyt, amfibole (raczej hornblenda), pirokseny i drobne ilości plagioklazów
  • Definicja Siel pokrywy zwietrzelinowej, zachodzący w górach wysokich (na przykład w Alpach, na Kaukazie) w formie błyskawicznie przemieszczającego się w dół stoku strumienia zwietrzeliny
  • Definicja Sorgo występujących na obszarach tropikalnych. Kilka gatunków istotnych roślin uprawnych, zbożowych, dostarczających nasion jadalnych, pastewnych i przemysłowych, światowa produkcja
  • Definicja Beauforta skala szacowania prędkości (tak zwany siły) wiatru. Opracowana w 1806 poprzez angielskiego admirała F. Beauforta. Opiera się na obserwacji skutków działania wiatru na elementy naziemne
  • Definicja Strefowość właściwości środowiska przyrodniczego na kuli ziemskiej, polegająca na stopniowym zmienianiu się jego cech wraz ze zmianą szerokości geograficznej. Kluczową powodem strefowości
  • Definicja Spąg dolna powierzchnia warstwy (ławicy) skalnej albo kopaliny przylegająca do warstwy leżącej bezpośrednio pod nią
  • Definicja Salsa typ wulkanu błotnego związanego z występowaniem skał bitumicznych, charakteryzujący się tym, iż wydobywające się z niego błoto wulkaniczne nie jest gorące
  • Definicja Siklawa nazwa stosowana w Tatrach na ustalenie wodospadu górskiego
  • Definicja Sierra geogr. łańcuch górski, pasmo gór
  • Definicja Górskie stoliwo typowa dla obszarów o budowie płytowej. Stoliwo górskie powstaje w konsekwencji intensywnej selektywnej degradacji, odsłaniającej płaską, odporną warstwę skał tworzącą
  • Definicja Szott charakterystyczne dla północnych obrzeży Sahary. Wypełnia się wodą w okresie pory deszczowej, poprzez pozostałe okresy roku etapowo wysycha, tworząc na początku słone mokradło, a
  • Definicja Szreń rodzaj pokrywy śnieżnej (śniegu), przekrystalizowanej pod wpływem częściowego rozmrożenia i ponownego zamarznięcia
  • Definicja Szron osad lodu o wyglądzie krystalicznym, przybierający kształt łusek, igiełek i tym podobne, powstający podobnie jak rosa, lecz w temperaturze poniżej 0°C
  • Definicja Safari albo myśliwskiej w Afryce Wschodniej. Dawniej kluczowym celem safari było polowanie z bronią na dziką zwierzynę, aktualnie to jest wyprawa turystyczno-poznawcza
  • Definicja Sztorm morski o prędkości powyżej 20 m/s (72 km/godz., powyżej 8° w skali Beauforta), powstający w trakcie przesuwania się głębokich niżów przy różnicy ciśnień powyżej 5 hPa na
  • Definicja Wulkaniczna szyja izolowane wzniesienie o stromych, regularnie urwistych stokach, zbudowane z odporych law zakrzepłych w kominie wulkanicznym
  • Definicja Wody stan mierzona poprzez wodowskaz względem przyjętego, umownego poziomu odniesienia (tak zwany rzędna zera wodowskazu). Stan wody podaje się w jednostkach długości, na przykład w cm
  • Definicja Staw celach gospodarczych (najczęściej do hodowli ryb) albo turystycznych. W stawie istnieje sposobność spuszczania wody i ponownego napełniania go, co ma ważne znaczenie dla jakości
  • Definicja Solano meteorol. śródziemnomorski upalny i wilgotny wiatr wsch. wiejący w Hiszpanii
  • Definicja Stalaktyt geol. naciek krasowy w kształcie sopla zwisającego ze stropu jaskini
  • Definicja Stalagnat geol. wapienna forma naciekowa w kształcie kolumny sięgającej od dna do stropu jaskini, powstała z połączenia się stalaktytu ze stalagmitem
  • Definicja Stalagmit rodzaj nacieku występującego na dnie jaskiń krasowych, powstały w wyniku wytrącania węglanu wapnia z kropel wody spadających ze stropu jaskini
  • Definicja Sedymentacja powierzchni skorupy ziemskiej, pod wpływem siły ciężkości, materiałów niesionych poprzez wody płynące, lodowce, wiatr, rozpuszczonych albo zawieszonych w wodzie. Sedymentacja
  • Definicja Sapropel dnie zbiorników wodnych w wyniku rozkładu martwych szczątków organicznych bez dostępu tlenu i przy współudziale saprobiontów. Wydzielające się w trakcie reakcji chemicznych gazy i
  • Definicja Serir służąca w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim nazwa pustyni żwirowej
  • Definicja Sejsmologia trzęsieniami ziemi (ich analizą, teorią stworzenia, możliwością przewidywania) i poznawaniem budowy wnętrza Ziemi na podstawie rozchodzenia się fal sejsmicznych
  • Definicja Sandr geogr. rozległe, piaszczyste albo żwirowe równiny w kształcie stożka powstałe wskutek działalności wód polodowcowych
  • Definicja Scrub typowej dla obszarów półsuchych, powszechnie występujący w Australii. Scrub tworzy zwarty, trudny do przebycia gąszcz wiecznie zielonych krzewów. Złożona jest raczej z
  • Definicja Selwa wiecznie zielonego lasu równikowego, służąca w Ameryce Południowej. Selwą porośnięte są: cała Nizina Amazonki, część niziny Orinoko, Wyżyny Gujańskiej i Brazylijskiej. Definicja
  • Definicja Saltacja Bazuje na chwilowej zmianie rodzaju transportu rumowiska rzecznego z wleczenia po dnie na unoszenie, w wyniku znacznej turbulencji przepływu. Następnie rumowisko jest ponownie
  • Definicja Sejsmograf drgań powierzchni Ziemi wywołanych trzęsieniem ziemi albo sztucznie, na przykład przez eksplozję materiałów wybuchowych. Drgania zapisane są na sejsmogramie, z którego można
  • Definicja Geograficzna siatka układ rzeczywistych południków i równoleżników na kuli ziemskiej albo ich schemat na globusie, nie zmodyfikowany poprzez jakiekolwiek odwzorowanie
  • Definicja Sejsza zatokach morskich i morzach i jeziorach. Bazuje na szerokim kołysaniu wód: przy brzegach poziom wody wymienia się rytmicznie (od kilkudziesięciu min. do powyżej doby, na przykład
  • Definicja Serak geol. figura lodu pojawiająca się na powierzchni lodowca górskiego w wyniku powstawania szczelin i pęknięć masy lodowej
  • Definicja Siodło przełęczy, oddzielającej dwa szczyty. Terminem siodło określane są także niekiedy poszczególne płytkie wcięcia szerokiej przełęczy. Mniejsza przełęcz tego typu nazywana bywa
  • Definicja Szeregówka średniowiecza, charakterystyczny dla terenów nizinnych, w szczególności podmokłych. Bazuje na wznoszeniu zabudowań wzdłuż prostej drogi, lecz w sposób luźny, na poszczególnych
  • Definicja Sill zazwyczaj blisko powierzchni Ziemi. Powstaje wskutek intruzji magmy pomiędzy dwie warstwy równolegle ułożonych skał osadowych. Długość przekraczać może 100 km, grubość do
  • Definicja Sirocco wiejącego obok Morza Śródziemnego z kierunku południowego albo południowo-wschodniego, znad Afryki albo Półwyspu Arabskiego. Wieje on najczęściej wiosną przed przesuwającymi się z
  • Definicja Sołońce charakteryzujący się wysoką zawartością jonów sodu (powyżej 20% w kompleksie sorpcyjnym), co skutkuje wypieranie jonów wapnia, a również małą przepuszczalnością dla wody, sporą
  • Definicja Mapy skala pomniejszenia odległości na mapie względem rzeczywistych odległości w terenie. Skalę mapy zapisuje się w formie ułamka, na przykład 1: 10 000 znaczy, iż dowolna odległość na mapie
  • Definicja Soliflukcja stoki w obszarach o klimacie zimnym, w warunkach peryglacjalnych (obszary polarne, wysokie góry). Bazuje na wolnym (do kilku cm na rok) pełzaniu wierzchniej warstwy gruntu
  • Definicja Solanka rozpuszczonych soli: jodu, bromu, kamiennej i innych. W Polsce solanki występują na wybrzeżu (Międzyzdroje, Sopot, Krynica Morska), u podnóża Sudetów (Łagów), u podnóża Karpat
  • Definicja Slumsy dzielnice wielkiego miasta o b. niskim standardzie życia, z nędznymi domami, ruderami zamieszkiwanymi poprzez biedotę wielkomiejską
  • Definicja Słonorośla na glebach zasolonych: na wybrzeżach mórz, w bezodpływowych dolinach rzek zasilanych wodami bogatymi w substancje alkaliczne (na przykład chlorki: chlorek potasu, węglany i
  • Definicja Stratowulkan wydobywania się magmy i innych produktów z wnętrza wulkanu; również góra w kształcie stożka powstała w miejscu wybuchu wulkanu z produktów jego erupcji
  • Definicja Płonna skała nieużyteczna gospodarczo skała eksploatowana ze złoża wspólnie z kopaliną, na przykład piaski i gliny tworzące przewarstwienia w pokładach węgla brunatnego
  • Definicja Stratosfera troposfery i oddzielona od niej tropopauzą, rozciągająca się na wysokości 45-50 km. W stratosferze występuje zdarzenie inwersji temperatury, bo w dolnej części (około 12-25 km
  • Definicja Bezrobocia stopa bezrobocia. W praktyce służące są dwa metody jej obliczania: pierwszy, stosowany w większości państw świata, ustala stopę bezrobocia jako relacja liczby osób zarejestrowanych jako
  • Definicja Step charakterze suchoroślowym, typowa dla klimatu umiarkowanego kontynentalnego, z mroźną zimą i suchym, gorącym latem, o opadach poniżej 500 mm rocznie, z wyraźnie zaznaczonym
  • Definicja Kontynentalny stok stok znajdujący się pod powierzchnią wody, między płaską powierzchnią cokołu lądowego (szelfu albo bezpośrednio kontynentu), a głęboko położonym dnem basenu oceanicznego albo
  • Definicja Sopka stosowana w północno-wschodniej Azji nazwa oznaczająca samotnie położoną, wysoko wzniesioną górę, najczęściej wulkan, na przykład Kluczewska Sopka na Kamczatce
  • Definicja Stratus meteorol. niska warstwowa chmura dająca opad mżawki, lodu albo śniegu ziarnistego
  • Definicja Speleologia genezy i rozwoju jaskiń. Rodzaj dyscypliny na pograniczu różnych nauk, między innymi: geologii, geomorfologii, hydrogeologii, klimatologii, biogeografii, archeologii, historii
  • Definicja Stratopauza warstwa graniczna atmosfery, położona na wysokości około 50-55 km, między stratosferą a mezosferą
  • Definicja Napływowy stożek powierzchni terenu, powstająca w konsekwencji akumulacji (nagromadzania) osadów niesionych poprzez rzekę albo potok w miejscu wyraźnego pomniejszenia spadku koryta i prędkości
  • Definicja Krasowa studnia krasowych. Rodzaj próżni o okrągłym przekroju, o głębokości nawet do kilkuset m. Powstaje w wyniku ługowania poprzez wodę skały wzdłuż pionowych szczelin i ich poszerzania
  • Definicja Subkontynent geogr. ląd o sporych rozmiarach, niebędący jednak kontynentem; również spora wyróżniająca się część kontynentu właściwego
  • Definicja Szkwał nagły, gwałtowny, kilkuminutowy powiew wiatru o sile do 9° w skali Beauforta. Mocny poziomy wir powietrzny powstający na granicy dwóch mas powietrza o dużej różnicy temperatur
  • Definicja Synoptyka potoczne ustalenie meteorologii synoptycznej, będącej działem meteorologii
  • Definicja Studnia złączający powierzchnię gruntu z poziomem wody gruntowej albo zaskórnej. Z racji na sposób wykonania i konstrukcję rozróżnia się studnie: - kopane (otwór obudowany jest cembrowiną
  • Definicja Sublimacja przejściu substancji z etapy stałej do gazowej (bez stopienia). Prężność pary nad tą substancją musi być niższa aniżeli ciśnienie w punkcie potrójnym (pkt. układu
  • Definicja Strop w geologii - górna powierzchnia warstwy (ławicy) skalnej przylegająca do warstwy leżącej bezpośrednio nad nią
  • Definicja Szczawy dwutlenku węgla (CO2) w 1 dm3 wody. Szczawy to wody infiltracyjne, które wsiąkając w podłoże napotykają wyziewy dwutlenku węgla (w Polsce powiązane z wulkanizmem Karpat w
  • Definicja Szadź srebrzystobiałej, występujący w formie szczotek lodowych igiełek, mniej albo więcej rozdzielonych pęcherzykami powietrza, ozdobionych niekiedy rozgałęzionymi kryształkami. Szadź
  • Definicja Szelf platforma przylądowa, część bloku (cokołu) kontynentalnego znajdująca się pod powierzchnią morza. Szelf jest zazwyczaj przedłużeniem równiny nadbrzeżnej, jego nachylenie na ogół
  • Definicja Skalenie składzie chemicznym i różnej postaci kryształów. Należą do nich glinokrzemiany potasu, sodu, wapnia i baru, wykazujące umiejętność do izomorfizmu. Odznacza się skalenie potasowe
  • Definicja Sirocco wiejącego obok Morza Śródziemnego z kierunku południowego albo południowo-wschodniego, znad Afryki albo Półwyspu Arabskiego. Wieje on najczęściej wiosną przed przesuwającymi się z
  • Definicja Kartograficzna siatka obrazem siatki geograficznej, otrzymanym na mapie dzięki wybranego odwzorowania kartograficznego. Siatki kartograficzne klasyfikujemy wg charakteru zniekształceń odwzorowawczych
  • Definicja Szkiery zlodowaconych w momencie plejstocenu. Szkiery stanowią wystające z wody wyższe części ogładzonych poprzez lądolód mutonów. Występują raczej na Morzu Bałtyckim, w pobliżu wybrzeży
  • Definicja Stolica państwa albo terytorium (jednostki administracyjnej), siedziba jego władz. Wyjątkami są Amsterdam w Holandii i Sucre w Boliwii, będące nominalnymi stolicami swoich krajów, w
  • Definicja Sołodie powstających z sołończaków albo sołońców przez rozpuszczanie i wymywanie z nich soli, przy jednoczesnym zastępowaniu ich sodą (węglan sodu), która skutkuje rozkład różnych
  • Definicja Gleby szare umiarkowanego kontynentalnego, przy rocznych sumach opadów w granicach 400-600 mm, na obszarach lasostepów albo lasów liściastych z udziałem roślinności zielnej. W profilu
  • Definicja Spełzywanie modelujący stoki w klimacie umiarkowanym (między innymi w Polsce). Bazuje na wolnym pełznięciu, pod wpływem siły ciężkości, pokrywy darniowej i przypowierzchniowej warstwy
  • Definicja Syderyt trygonalnym, tworząc kryształy w formie romboedru. Łupliwość doskonała. Twardość 3,5-4,5. Barwa szara, żółta, zółtobrunatna, brunatna, do czarnej. Połysk szklisty albo perłowy
  • Definicja Solnisko terenu charakteryzujące się nieraz znacznym zasoleniem. Solniska występują tylko na obszarach o klimacie suchym, gdzie parowanie przewyższa opady. Woda pochodząca z okresowych
  • Definicja Skała minerałów, powstały wskutek ustalonych mechanizmów geologicznych albo kosmologicznych (magmatyzmu, metamorfizmu, sedymentacji i in.), tworzący fundamentalny składnik skorupy
  • Definicja Szaroziemy klimatu (roczne sumy opadów 300-500 mm), na obszarach pokrytych skąpą roślinnością niskotrawiastych sawann, stepów i półpustyń. Dostarczana na powierzchnię gleby materia
  • Definicja Coriolisa siła znajdujące się w nieinercjalnym (tu: obracającym się) układzie odniesienia, Siła Coriolisa wywołana dziennym ruchem obrotowym działa na poruszające się poziomo na Ziemi ciała
  • Definicja Samum meteorol. gorący, porywisty, suchy wiatr pustynny, wiejący najczęściej od kwietnia do czerwca w Afryce Płn. i na Płw. Arabskim, niosący ze sobą ogromne ilości pyłu i piasku
  • Definicja Szczyt grani albo grzbietu górskiego, pagórka, wzgórza i tym podobne, na przykład szczyt wydmy, 2) najwyższy pkt. stoku urwistego, stanowiącego załom wypukły, na przykład szczyt klifu, 3
  • Definicja Sołończaki charakteryzujący się obecnością w wierzchnich warstwach profilu glebowego sporych ilości łatwo rozpuszczalnych soli zasadowych (raczej siarczanowych, chlorkowych, węglanowych i
  • Definicja Sahel jednostkami fizycznogeograficznymi Afryki - Sahary na północy i Sudanu na południu, tradycyjnie włączany do tego ostatniego. Sahel ciągnie z zachodu na wschód, od Senegalu