safari, sahel, salsa, saltacja, samum, sandr, sapropel, sawanna

Pojęcia geograficzne na literę "S"

  • Definicja Safari karawanowej lub myśliwskiej w Afryce Wschodniej. Dawniej głównym celem safari było polowanie z bronią na dziką zwierzynę, obecnie jest to wyprawa turystyczno-poznawcza
  • Definicja Sahel jednostkami fizycznogeograficznymi Afryki - Sahary na północy i Sudanu na południu, tradycyjnie włączany do tego ostatniego. Sahel ciągnie z zachodu na wschód, od Senegalu, przez
  • Definicja Salsa typ wulkanu błotnego związanego z występowaniem skał bitumicznych, charakteryzujący się tym, że wydobywające się z niego błoto wulkaniczne nie jest gorące
  • Definicja Saltacja Polega na chwilowej zmianie rodzaju transportu rumowiska rzecznego z wleczenia po dnie na unoszenie, wskutek znacznej turbulencji przepływu. Następnie rumowisko jest ponownie
  • Definicja Samum meteorol. gorący, porywisty, suchy wiatr pustynny, wiejący najczęściej od kwietnia do czerwca w Afryce Płn. i na Płw. Arabskim, niosący ze sobą wielkie ilości pyłu i piasku
  • Definicja Sandr geogr. rozległe, piaszczyste lub żwirowe równiny w kształcie stożka powstałe w wyniku działalności wód polodowcowych
  • Definicja Sapropel dnie zbiorników wodnych wskutek rozkładu martwych szczątków organicznych bez dostępu tlenu i przy współudziale saprobiontów. Wydzielające się podczas reakcji chemicznych gazy oraz
  • Definicja Sawanna międzyzwrotnikowej, o wybitnej porze suchej trwającej 2,5-10 miesięcy i niskich opadach 400-600 (900) mm rocznie, występujący przede wszystkim w Afryce, a także w Ameryce
  • Definicja Scrub typowej dla obszarów półsuchych, powszechnie występujący w Australii. Scrub tworzy zwarty, trudny do przebycia gąszcz wiecznie zielonych krzewów. Składa się głównie z krzewiastych
  • Definicja Sedymentacja powierzchni skorupy ziemskiej, pod wpływem siły ciężkości, materiałów niesionych przez wody płynące, lodowce, wiatr, rozpuszczonych lub zawieszonych w wodzie. Sedymentacja
  • Definicja Sejsmograf drgań powierzchni Ziemi wywołanych trzęsieniem ziemi lub sztucznie, np. poprzez eksplozję materiałów wybuchowych. Drgania zapisane są na sejsmogramie, z którego można odczytać
  • Definicja Sejsmologia ziemi (ich analizą, teorią powstania, możliwością przewidywania) oraz poznawaniem budowy wnętrza Ziemi na podstawie rozchodzenia się fal sejsmicznych
  • Definicja Sejsza zatokach morskich i morzach oraz jeziorach. Polega na szerokim kołysaniu wód: przy brzegach poziom wody zmienia się rytmicznie (od kilkudziesięciu minut do ponad doby, np. na
  • Definicja Selwa wiecznie zielonego lasu równikowego, stosowana w Ameryce Południowej. Selwą porośnięte są: cała Nizina Amazonki, część niziny Orinoko, Wyżyny Gujańskiej i Brazylijskiej. Pojęcie
  • Definicja Serak geol. bryła lodu pojawiająca się na powierzchni lodowca górskiego wskutek powstawania szczelin i pęknięć masy lodowej
  • Definicja Serir stosowana w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim nazwa pustyni żwirowej
  • Definicja Geograficzna siatka układ rzeczywistych południków i równoleżników na kuli ziemskiej lub ich model na globusie, nie zmodyfikowany przez żadne odwzorowanie
  • Definicja Kartograficzna siatka obrazem siatki geograficznej, otrzymanym na mapie za pomocą wybranego odwzorowania kartograficznego. Siatki kartograficzne klasyfikujemy wg charakteru zniekształceń
  • Definicja Rzeczna sieć danego terenu, zarówno stałych jak i okresowych. Ze względu na rozmieszczenie dopływów względem rzeki głównej wyróżniamy kilka typów sieci rzecznej: 1) promienisty - rzeki
  • Definicja Siedlisko abiotycznych środowiska tworzący warunki bytowania danego organizmu. Dla roślinnych organizmów lądowych pojęcie siedliska (ekotopu) obejmuje przede wszystkim chemizm i
  • Definicja Siel pokrywy zwietrzelinowej, zachodzący w górach wysokich (np. w Alpach, na Kaukazie) w formie szybko przemieszczającego się w dół stoku strumienia zwietrzeliny nasączonej wodą
  • Definicja Sierra geogr. łańcuch górski, pasmo gór
  • Definicja Siklawa nazwa używana w Tatrach na określenie wodospadu górskiego
  • Definicja Sill zwykle blisko powierzchni Ziemi. Powstaje w wyniku intruzji magmy między dwie warstwy równolegle ułożonych skał osadowych. Długość przekraczać może 100 km, grubość do
  • Definicja Coriolisa siła znajdujące się w nieinercjalnym (tu: obracającym się) układzie odniesienia, Siła Coriolisa spowodowana dziennym ruchem obrotowym działa na poruszające się poziomo na Ziemi ciała
  • Definicja Siodło oddzielającej dwa szczyty. Terminem siodło określane są też niekiedy poszczególne płytkie wcięcia szerokiej przełęczy. Mniejsza przełęcz tego typu nazywana bywa siodełkiem
  • Definicja Sirocco wiejącego w rejonie Morza Śródziemnego z kierunku południowego lub południowo-wschodniego, znad Afryki lub Półwyspu Arabskiego. Wieje on najczęściej wiosną przed przesuwającymi
  • Definicja Sirocco wiejącego w rejonie Morza Śródziemnego z kierunku południowego lub południowo-wschodniego, znad Afryki lub Półwyspu Arabskiego. Wieje on najczęściej wiosną przed przesuwającymi
  • Definicja Sjenit skał obojętnych. W składzie mineralnym sjenitu przeważają: skalenie alkaliczne (ortoklaz, mikroklin), biotyt, amfibole (głównie hornblenda), pirokseny i drobne ilości
  • Definicja Beauforta skala prędkości (tzw. siły) wiatru. Opracowana w 1806 przez angielskiego admirała F. Beauforta. Opiera się na obserwacji skutków działania wiatru na przedmioty naziemne lub na
  • Definicja Mapy skala zmniejszenia odległości na mapie względem rzeczywistych odległości w terenie. Skalę mapy zapisuje się w postaci ułamka, np. 1: 10 000 oznacza, że dowolna odległość na mapie jest w
  • Definicja Twardości skala twardości ciał stałych (szczególnie minerałów) opracowana w 1812 przez niemieckiego mineraloga F. Mohsa (1773-1839). Jeśli badane ciało rysuje przy potarciu minerał o twardości n
  • Definicja Skalenie składzie chemicznym i różnej postaci kryształów. Należą do nich glinokrzemiany potasu, sodu, wapnia i baru, wykazujące zdolność do izomorfizmu. Wyróżnia się skalenie potasowe
  • Definicja Skalice wyniku oddziaływania procesów erozji lub denudacji, dzięki którym na powierzchni Ziemi odsłania się skała nie przykryta zwietrzeliną. W zależności od kształtów wyróżniamy: 1)
  • Definicja Skała minerałów, powstały w wyniku określonych procesów geologicznych lub kosmologicznych (magmatyzmu, metamorfizmu, sedymentacji i in.), tworzący podstawowy składnik skorupy ziemskiej
  • Definicja Płonna skała nieużyteczna gospodarczo skała eksploatowana ze złoża wraz z kopaliną, np. piaski i gliny tworzące przewarstwienia w pokładach węgla brunatnego
  • Definicja Slumsy dzielnice wielkiego miasta o b. niskim standardzie życia, z nędznymi domami, ruderami zamieszkiwanymi przez biedotę wielkomiejską
  • Definicja Słonorośla na glebach zasolonych: na wybrzeżach mórz, w bezodpływowych dolinach rzek zasilanych wodami bogatymi w substancje alkaliczne (np. chlorki: chlorek potasu, węglany i siarczany), na
  • Definicja Solanka rozpuszczonych soli: jodu, bromu, kamiennej i innych. W Polsce solanki występują na wybrzeżu (Międzyzdroje, Sopot, Krynica Morska), u podnóża Sudetów (Łagów), u podnóża Karpat (
  • Definicja Solano meteorol. śródziemnomorski upalny i wilgotny wiatr wsch. wiejący w Hiszpanii
  • Definicja Soliflukcja stoki w obszarach o klimacie zimnym, w warunkach peryglacjalnych (obszary polarne, wysokie góry). Polega na wolnym (do kilku cm na rok) pełzaniu wierzchniej warstwy gruntu
  • Definicja Solnisko charakteryzujące się nieraz znacznym zasoleniem. Solniska występują tylko na obszarach o klimacie suchym, gdzie parowanie przewyższa opady. Woda pochodząca z okresowych opadów
  • Definicja Sołodie powstających z sołończaków lub sołońców poprzez rozpuszczanie i wymywanie z nich soli, przy jednoczesnym zastępowaniu ich sodą (węglan sodu), która powoduje rozkład różnych
  • Definicja Sołońce charakteryzujący się wysoką zawartością jonów sodu (ponad 20% w kompleksie sorpcyjnym), co powoduje wypieranie jonów wapnia, a także małą przepuszczalnością dla wody, dużą
  • Definicja Sołończaki charakteryzujący się obecnością w wierzchnich warstwach profilu glebowego dużych ilości łatwo rozpuszczalnych soli zasadowych (głównie siarczanowych, chlorkowych, węglanowych i
  • Definicja Sopka używana w północno-wschodniej Azji nazwa oznaczająca samotnie położoną, wysoko wzniesioną górę, najczęściej wulkan, np. Kluczewska Sopka na Kamczatce
  • Definicja Sorgo występujących na obszarach tropikalnych. Kilka gatunków ważnych roślin uprawnych, zbożowych, dostarczających nasion jadalnych, pastewnych i przemysłowych, światowa produkcja
  • Definicja Spąg dolna powierzchnia warstwy (ławicy) skalnej lub kopaliny przylegająca do warstwy leżącej bezpośrednio pod nią
  • Definicja Speleologia genezy i rozwoju jaskiń. Rodzaj dyscypliny na pograniczu różnych nauk, m.in.: geologii, geomorfologii, hydrogeologii, klimatologii, biogeografii, archeologii, historii. Potocznie
  • Definicja Spełzywanie modelujący stoki w klimacie umiarkowanym (m.in. w Polsce). Polega na wolnym pełznięciu, pod wpływem siły ciężkości, pokrywy darniowej i przypowierzchniowej warstwy zwietrzeliny
  • Definicja Stalagmit rodzaj nacieku występującego na dnie jaskiń krasowych, powstały wskutek wytrącania węglanu wapnia z kropel wody spadających ze stropu jaskini
  • Definicja Stalagnat geol. wapienna forma naciekowa w kształcie kolumny sięgającej od dna do stropu jaskini, powstała z połączenia się stalaktytu ze stalagmitem
  • Definicja Stalaktyt geol. naciek krasowy w kształcie sopla zwisającego ze stropu jaskini
  • Definicja Wody stan mierzona przez wodowskaz względem przyjętego, umownego poziomu odniesienia (tzw. rzędna zera wodowskazu). Stan wody podaje się w jednostkach długości, np. w cm
  • Definicja Staw celach gospodarczych (najczęściej do hodowli ryb) lub turystycznych. W stawie istnieje możliwość spuszczania wody i ponownego napełniania go, co ma istotne znaczenie dla jakości
  • Definicja Step charakterze suchoroślowym, typowa dla klimatu umiarkowanego kontynentalnego, z mroźną zimą i suchym, gorącym latem, o opadach poniżej 500 mm rocznie, z wyraźnie zaznaczonym
  • Definicja Kontynentalny stok stok znajdujący się pod powierzchnią wody, pomiędzy płaską powierzchnią cokołu lądowego (szelfu lub bezpośrednio kontynentu), a głęboko położonym dnem basenu oceanicznego lub
  • Definicja Stolica lub terytorium (jednostki administracyjnej), siedziba jego władz. Wyjątkami są Amsterdam w Holandii i Sucre w Boliwii, będące nominalnymi stolicami swoich państw, podczas gdy
  • Definicja Górskie stoliwo typowa dla obszarów o budowie płytowej. Stoliwo górskie powstaje na skutek intensywnej selektywnej degradacji, odsłaniającej płaską, odporną warstwę skał tworzącą wierzchołek. W
  • Definicja Bezrobocia stopa bezrobocia. W praktyce stosowane są dwa sposoby jej obliczania: pierwszy, używany w większości krajów świata, określa stopę bezrobocia jako stosunek liczby osób zarejestrowanych
  • Definicja Napływowy stożek powierzchni terenu, powstająca na skutek akumulacji (nagromadzania) osadów niesionych przez rzekę lub potok w miejscu wyraźnego zmniejszenia spadku koryta i prędkości płynięcia
  • Definicja Stratopauza warstwa graniczna atmosfery, położona na wysokości ok. 50-55 km, pomiędzy stratosferą a mezosferą
  • Definicja Stratosfera troposfery i oddzielona od niej tropopauzą, rozciągająca się na wysokości 45-50 km. W stratosferze występuje zjawisko inwersji temperatury, gdyż w dolnej części (ok. 12-25 km)
  • Definicja Stratowulkan wydobywania się magmy oraz innych produktów z wnętrza wulkanu; także góra w kształcie stożka powstała w miejscu wybuchu wulkanu z produktów jego erupcji
  • Definicja Stratus meteorol. niska warstwowa chmura dająca opad mżawki, lodu lub śniegu ziarnistego
  • Definicja Strefowość właściwości środowiska przyrodniczego na kuli ziemskiej, polegająca na stopniowym zmienianiu się jego cech wraz ze zmianą szerokości geograficznej. Główną przyczyną strefowości
  • Definicja Strop w geologii - górna powierzchnia warstwy (ławicy) skalnej przylegająca do warstwy leżącej bezpośrednio nad nią
  • Definicja Studnia powierzchnię gruntu z poziomem wody gruntowej lub zaskórnej. Ze względu na sposób wykonania i konstrukcję rozróżnia się studnie: - kopane (otwór obudowany jest cembrowiną (
  • Definicja Krasowa studnia krasowych. Rodzaj próżni o okrągłym przekroju, o głębokości nawet do kilkuset m. Powstaje wskutek ługowania przez wodę skały wzdłuż pionowych szczelin i ich poszerzania. Często
  • Definicja Subkontynent geogr. ląd o dużych rozmiarach, niebędący jednak kontynentem; także duża wyróżniająca się część kontynentu właściwego
  • Definicja Sublimacja przejściu substancji z fazy stałej do gazowej (bez stopienia). Prężność pary nad tą substancją musi być niższa aniżeli ciśnienie w punkcie potrójnym (punkt układu
  • Definicja Syderyt trygonalnym, tworząc kryształy w formie romboedru. Łupliwość doskonała. Twardość 3,5-4,5. Barwa szara, żółta, zółtobrunatna, brunatna, do czarnej. Połysk szklisty lub perłowy
  • Definicja Synoptyka potoczne określenie meteorologii synoptycznej, będącej działem meteorologii
  • Definicja Szadź srebrzystobiałej, występujący w postaci szczotek lodowych igiełek, mniej lub więcej rozdzielonych pęcherzykami powietrza, ozdobionych niekiedy rozgałęzionymi kryształkami. Szadź
  • Definicja Gleby szare umiarkowanego kontynentalnego, przy rocznych sumach opadów w granicach 400-600 mm, na obszarach lasostepów lub lasów liściastych z udziałem roślinności zielnej. W profilu widoczne
  • Definicja Szaroziemy klimatu (roczne sumy opadów 300-500 mm), na obszarach pokrytych skąpą roślinnością niskotrawiastych sawann, stepów i półpustyń. Dostarczana na powierzchnię gleby materia
  • Definicja Szczawy dwutlenku węgla (CO2) w 1 dm3 wody. Szczawy to wody infiltracyjne, które wsiąkając w podłoże napotykają wyziewy dwutlenku węgla (w Polsce związane z wulkanizmem Karpat w
  • Definicja Szczyt grani lub grzbietu górskiego, pagórka, wzgórza itp., np. szczyt wydmy, 2) najwyższy punkt stoku urwistego, stanowiącego załom wypukły, np. szczyt klifu, 3) synonim wierzchołka, np
  • Definicja Szelf platforma przylądowa, część bloku (cokołu) kontynentalnego znajdująca się pod powierzchnią morza. Szelf jest zwykle przedłużeniem równiny nadbrzeżnej, jego nachylenie na ogół nie
  • Definicja Szeregówka średniowiecza, charakterystyczny dla terenów nizinnych, zwłaszcza podmokłych. Polega na wznoszeniu zabudowań wzdłuż prostej drogi, ale w sposób luźny, na poszczególnych łanach
  • Definicja Szkiery zlodowaconych w okresie plejstocenu. Szkiery stanowią wystające z wody wyższe części ogładzonych przez lądolód mutonów. Występują głównie na Morzu Bałtyckim, w pobliżu wybrzeży
  • Definicja Szkwał nagły, gwałtowny, kilkuminutowy powiew wiatru o sile do 9° w skali Beauforta. Silny poziomy wir powietrzny powstający na granicy dwóch mas powietrza o dużej różnicy temperatur
  • Definicja Szott charakterystyczne dla północnych obrzeży Sahary. Wypełnia się wodą w czasie pory deszczowej, przez pozostałe okresy roku stopniowo wysycha, tworząc najpierw słone mokradło, a
  • Definicja Szreń rodzaj pokrywy śnieżnej (śniegu), przekrystalizowanej pod wpływem częściowego rozmrożenia i ponownego zamarznięcia
  • Definicja Szron osad lodu o wyglądzie krystalicznym, przybierający kształt łusek, igiełek itp., powstający podobnie jak rosa, ale w temperaturze poniżej 0°C
  • Definicja Sztorm morski o prędkości ponad 20 m/s (72 km/godz., ponad 8° w skali Beauforta), powstający podczas przesuwania się głębokich niżów przy różnicy ciśnień ponad 5 hPa na przestrzeni
  • Definicja Wulkaniczna szyja izolowane wzniesienie o stromych, często urwistych stokach, zbudowane z odporych law zakrzepłych w kominie wulkanicznym