Pojęcia z fizyki:

A b C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Baera prawo - prawo stwierdzające, że rzeki płynące w kierunku południkowym na półkuli północnej podmywają swoje prawe brzegi, a na półkuli południowej lewe. Istnienie zjawiska opisywanego
balistyczna krzywa - tor, po jakim porusza się ciało (np. pocisk) w atmosferze, będący wypadkową działania siły oporu powietrza i siły ciężkości. Kształt k. b. zależy od wektora prędkości początkowej,
balistyka - dział mechaniki zajmujący się ruchem pocisków. B. w e w n ę t r z-n a bada prawa spalania się materiału miotającego i ruchu pocisków w lufie. B. z e w n ę t r z n a bada prawa
Balmera wzór - empiryczny wzór, podany w 1885 przez J. Balmera, określający długości linii serii widmowej atomu wodoru leżącej w widzialnej i nadfioletowej części widma. Ma on postać: , gdzie -
bar - pozaukładowa jednostka ciśnienia; 1 bar = 105 N/m2
bar - pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 56 i masie atomowej 137,34, należący do tzw. berylowców; występuje w postaci minerałów - barytu i witerytu; jest srebrzystobiałym miękkim
Bardeen, John - fizyk amerykański. W latach 1941-1945 pracował w Bell Telephone Laboratories, a od 1951 był prof. uniw. w Illinois. Otrzymał dwukrotnie Nagrodę Nobla: w 1956 wraz z W.H.
bariera dźwięku - potocznie używana nazwa trudności związanych z przekraczaniem przez samolot prędkości dźwięku (ok. 340 m/s). Powstaje wówczas charakterystyczna fala uderzeniowa, rośnie gwałtownie
bariera potencjału - ograniczony obszar przestrzeni, w którym energia potencjalna cząstki jest większa od jej energii całkowitej. W fizyce klasycznej cząstka o energii całkowitej mniejszej od
Barkhausena zjawisko - zjawisko polegające na niewielkich skokowych zmianach namagnesowania ferromagnetyka pod wpływem przyłożonego pola magnetycznego. Podobny efekt obserwuje się w przypadku
Barkla, Charles Glover - fizyk angielski; od 1913 prof. uniw. w Edynburgu, członek Royal Society. Za badania własności promieni X otrzymał w 1917 Nagrodę Nobla
barn - jednostka przekroju czynnego używana w fizyce jądrowej: 1 b = 10-28 m2
Barnetta zjawisko - jedno z tak zwanych zjawisk magnetomechanicznych. Polega na magnesowaniu się sztabki ferromagnetyka wprawionej w szybki ruch obrotowy
barometr - przyrząd do pomiaru ciśnienia atmosferycznego. Do dokładnych pomiarów stosuje się hydrostatyczne b. rtęciowe i obciążnikowo-tłokowe. Niekiedy stosuje się również b. wykorzystujące
barometryczny wzór - wzór opisujący zależność ciśnienia gazu, znajdującego się w jednorodnym polu grawitacyjnym, od wysokości: p(h) = p0e-mgh/kT, gdzie p0 - ciśnienie na poziomie h = 0, m - masa
Bartletta siły - siły jądrowe
barwa ciała - właściwość ciała nie będącego źródłem światła, polegająca na wywoływaniu wrażenia barwy pod wpływem światła oświetlającego. O zabarwieniu ciała decydują procesy fizyczne:
barwa dźwięku - subiektywnie określana cecha dźwięku zależna głównie od widma jego częstotliwości, tzn. od tego, z jakich dźwięków prostych składa się analizowany dźwięk. Pozwala nam rozróżniać
barwy podstawowe - barwy czerwona, zielona i niebieska; inne barwy można otrzymywać przez ich mieszanie w różnych proporcjach. Tę cechę barw wykorzystuje się w konstrukcji kolorowych monitorów lub w
Basow, Nikołaj Gennadijewicz - fizyk rosyjski. Prof., a od 1973 dyr. Instytutu Fizyki im. P.N. Lebiediewa AN ZSRR w Moskwie, członek AN ASRR, a od 1977 członek PAN. Jest jednym z twórców elektroniki kwantowej.
bateria elektryczna - zespół chemicznych źródeł prądu elektrycznego (ogniw galwanicznych lub akumulatorów), ogniw termoelektrycznych lub komórek fotoelektrycznych. Elementy składowe baterii mogą być
bateria słoneczna - zespół fotoogniw służący do przekształcania energii świetlnej, pochodzącej ze Słońca lub innego źródła światła, na energię elektryczną. Jako fotoogniwa używa się najczęściej
Beauforta skala - dwunastostopniowa skala, która służy do ilościowego określania siły wiatru, wprowadzona w użycie w 1806 przez angielskiego admirała F. Beauforta, obecnie powszechnie stosowana.
Becquerel, Antoine Henri - fizyk francuski, prof. cole Polytechnique, członek paryskiej Acadmie des Sciences. Badał związki między światłem i magnetyzmem oraz zjawisko fosforescencji. W 1896 odkrył
bel - jednostka opisująca stosunek dwóch wartości tej samej wielkości fizycznej. Zob. też decybel
berkel - promieniotwórczy pierwiastek chemiczny otrzymywany sztucznie, należący do aktynowców (podgrupa III grupy układu okresowego); liczba atomowa 97, masa atomowa 247,07. Z wielu
Bernoulli, Daniel - matematyk i fizyk szwajcarski, zajmował się również medycyną. W latach 1725-33 kierował katedrą fizjologii w Petersburgu, a później katedrą mechaniki. Od 1733 prof. fizjologii w
Bernoulliego równanie - jedno z podstawowych równań (twierdzeń) stosowanych w dynamice płynów. Stosuje się ono do płynów, gdy można założyć, że są one pozbawione lepkości, a ich gęstość r jest stała (
beryl - pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 4 i masie atomowej 9,0122; należy do II grupy układu okresowego pierwiastków. Jest kruchym, dość twardym srebrzystoszarym metalem o
beta cząstki - elektrony i pozytony emitowane przez jądra atomowe podczas rozpadu ( beta rozpad)
beta promieniowanie - rodzaj promieniowania jądrowego polegającego na emisji cząstek , tzn. elektronów lub pozytonów
beta rozpad - przemiana promieniotwórcza jądra atomowego (J), w wyniku której z jądra emitowany jest elektron wraz z antyneutrino ~ (rozpad -) lub pozyton i neutrino (rozpad +). W wyniku
betatron - akcelerator cykliczny elektronów. Elektrony przyspieszane są przez wirowe pole elektryczne indukowane zmiennym polem magnetycznym i mogą osiągać energie rzędu kilkudziesięciu MeV.
Bethe, Hans Albrecht - fizyk amerykański pochodzenia niemieckiego. Od 1937 prof. Uniwersytetu Cornella w Ithaca (stan Nowy Jork). W latach 1943-56 pełnił funkcję dyrektora departamentu fizyki
bezpostaciowy stan - stan amorficzny, jedna z form skondensowanego stanu substancji. Jej szczególną cechą jest brak dalekiego uporządkowania atomów charakterystycznego dla ciał krystalicznych. Ciała w
bezwładność - właściwość ciał materialnych, która znajduje swój wyraz w pierwszej i drugiej zasadzie dynamiki Newtona. Przejawia się ona w tym, że jeśli na ciało nie działają zewnętrzne siły
białe karły - gwiazdy będące w jednym z końcowych etapów ewolucji gwiazd, o niedużych masach, które wyczerpały już swoje zasoby energii jądrowej. Źródłem energii emitowanej przez te gwiazdy
biegun magnetyczny - umowna nazwa punktów, w których skupiają się linie pola magnetycznego wytwarzanego przez magnesy, elektromagnesy lub inne źródła
Big Bang - moment "narodzin" Wszechświata. Z obserwacji astronomicznych wynika, że galaktyki oddalają się wzajemnie od siebie ( Hubblea prawo) co oznacza, że Wszechświat rozszerza się.
bimetal termiczny - termobimetal
bimorf - przetwornik elektromechaniczny złożony z dwóch sklejonych płytek o własnościach piezoelektrycznych; używany jest często jako przetwornik elektroakustyczny
biofizyka - dział nauki badający fizyczne i fizykochemiczne podstawy procesów zachodzących w żywych organizmach, tkankach i komórkach. Bada też wpływ zewnętrznych czynników fizycznych na
bioluminescencja - świecenie towarzyszące procesom biochemicznym zachodzącym w organizmach żywych
Biota-Savarta prawo - prawo określające indukcję magnetyczną wytwarzaną przez prąd elektryczny. Każdy odcinek o długości dl przewodu, w którym płynie prąd o natężeniu I w punkcie odległym o wektor r
bipryzmat - element optyczny wykonany z jednego kawałka szkła w kształcie dwóch pryzmatów złożonych podstawami, o niewielkim kącie łamiącym. Używany jest do wytwarzania obrazów
bit - (1) cyfra dwójkowa o wartości 0 lub 1; (2) jednostka ilości informacji. Ilość informacji jest równa jednemu bitowi, gdy wiadomość jest jedną z dwóch możliwych jednakowo
bizmut - pierwiastek chemiczny V grupy układu okresowego pierwiastków o liczbie atomowej 83 i masie atomowej 208,98. Jest to różowobiały metal, bardzo kruchy, o gęstości 9,8 g/cm3 i
Blackett, Patrick Maynard Stuart - fizyk angielski, prof. uniw. w Londynie i Manchesterze, a także w londyńskim Imperial College of Science and Technology. Był członkiem i przewodniczącym Royal Society. W 1925 jako
Bloch, Felix - fizyk amerykański pochodzący ze Szwajcarii, profesor Uniwersytetu Stanforda w Kalifornii. Znany jest z prac dotyczących nadprzewodnictwa, elektronowej teorii metali, mechaniki i
Blocha prawo - formuła opisująca zależność od temperatury spontanicznego namagnesowania Is ferromagnetyku w temperaturach znacznie niższych od temperatury Curie ( Curie temperatura). Ma ona
błąd pomiaru - niezgodność otrzymanego wyniku pomiaru określonej wielkości fizycznej z wartością tej wielkości, którą w danym momencie możemy uważać za najbliższą wartości rzeczywistej. Wartość
błędów analiza - analiza otrzymanych wyników pomiarów, której celem jest wyznaczenie najbardziej prawdopodobnej wartości mierzonej wielkości oraz niepewności, jaką jest ona obarczona
błędów teoria - dział statystyki matematycznej poświęcony analizie błędów przypadkowych. Do podstawowych zadań teorii błędów należy opracowanie sposobów wyznaczania wartości nieznanych wielkości
bocznik - obwód elektryczny dołączony równolegle do głównego obwodu lub do przyrządu, np. równolegle z amperomierzem połączony opornik, którego celem jest poszerzenie zakresu prądu
Bohr, Aage - duński fizyk teoretyk, syn Nielsa Bohra. Od 1956 prof. uniw. w Kopenhadze, a od 1963 dyr. Kopenhaskiego Instytutu Fizyki Teoretycznej. Od 1980 członek zagraniczny PAN. Autor prac
Bohr, Niels Henrik - duński fizyk, współtwórca współczesnej fizyki. Od 1916 był prof. uniw. w Kopenhadze. Założyciel Kopenhaskiego Instytutu Fizyki Teoretycznej nazywanego instytutem Bohra. W latach
Bohra teoria atomu - atom Bohra
bolid - meteor o znacznych rozmiarach i dużej jasności. Jego lotowi w atmosferze towarzyszą często efekty dźwiękowe przypominające grzmoty. B. często eksploduje rozpadając się na kawałki.
bolometr - przyrząd do pomiaru energii promieniowania, głównie widzialnego i podczerwonego. Jego działanie opiera się na efekcie zmiany oporności elektrycznej pod wpływem zmiany temperatury.
Boltzmann, Ludwig Eduard - fizyk i matematyk austriacki, profesor uniwersytetów w Gratzu, Monachium, Lipsku i Wiedniu. Autor fundamentalnych prac z dziedziny zjawisk cieplnych, teorii promieniowania i
Boltzmanna stała - jedna z podstawowych uniwersalnych stałych fizycznych. Definiowana jest jako stosunek gazowej stałej R do liczby Avogadra NA: k = R/NA; można ją interpretować jako stałą gazową
Boltzmanna statystyka - funkcja określająca rozkład energetyczny cząstek gazu doskonałego, na które działa zewnętrzna siła potencjalna ( siły zachowawcze). Przykładem może być zależność gęstości gazu
Boltzmanna zasada - związek zachodzący między entropią układu S i termodynamicznym prawdopodobieństwem stanu układu p; S = kln(p), gdzie k - stała Boltzmanna (ln oznacza logarytm naturalny)
bor - pierwiastek chemiczny trzeciej grupy układu okresowego pierwiastków o liczbie atomowej 5 i masie atomowej 10,82. Naturalny b. składa się z dwóch trwałych izotopów 10B (ok. 19%) i
Born, Max - fizyk niemiecki, prof. uniw. w Berlinie, Frankfurcie nad Menem i Getyndze. W 1933 wyemigrował z Niemiec. W 1936 został powołany na stanowisko prof. uniw. w Edynburgu, które
Bose, Satyendra Nath - fizyk i matematyk indyjski, prof. uniw. w Dhace i w Kalkucie. Był współpracownikiem M. Skłodowskiej-Curie. Jest współtwórcą statystyki kwantowej cząstek o całkowitych spinach (
Bosego cząstka - bozony
Bosego-Einsteina statystyka - opis statystycznych własności układu złożonego z takich samych mikrocząstek, których spiny w jednostkach U (tzw. "h kreślone", czyli stała Plancka podzielona przez 2) wyrażają się
Bothe, Walther Wilhelm Georg Franz - fizyk niemiecki, prof. uniw. w Gissen oraz w Heidelbergu, pełnił również funkcję dyr. Instytutu Maxa Plancka. Prowadził badania w dziedzinie fizyki jądrowej, atomowej oraz
Bougera-Lamberta-Beera prawo - prawo opisujące absorpcję światła monochromatycznego przechodzącego przez roztwór pochłaniający. Jeżeli na warstwę tego roztworu o grubości d pada równoległa wiązka światła o
Boyle, Robert - fizyk, chemik i filozof angielski. Był jednym z założycieli Royal Society. Uważany jest za twórcę nowoczesnej chemii. Zapoczątkował metodę analizy chemicznej i wprowadził do nauki
bozony - cząstki lub quasi-cząstki podlegające statystyce Bosego-Einsteina, a więc są to cząstki, których spiny są całkowitymi wielokrotnościami U (U = h/2, gdzie h jest stałą Plancka).
Bragg, Sir William Henry - fizyk angielski, prof. uniw. w Adelajdzie, Leeds i Londynie. Był członkiem, a w latach 1935-40 prezesem Royal Society. Prowadził badania w dziedzinie optyki, promieniotwórczości,
Bragg, Sir William Lawrence - fizyk angielski, syn Williama Henryego. Był prof. uniw. w Manchesterze i Cambridge. Prowadził rentgenowskie badania struktur krystalicznych, za co w 1915 wspólnie z ojcem otrzymał
Braggów-Wulfa warunek - warunek określający kierunki, w których wzmacniane są promienie rentgenowskie odbijane przez kryształ. Wg teorii Braggów i Wulfa wzmocnienie odbitych promieni rentgenowskich jest
Brattain, Walter Houser - fizyk amerykański, wieloletni pracownik Bell Telephone Laboratory. Jego naukowe zainteresowania dotyczyły fizyki jądrowej, termoemisji, własności powierzchniowych półprzewodników.
Braun, Karl Ferdinand - fizyk niemiecki, prof. uniw. w Marburgu, Strasburgu, Karlsruhe i Tybindze. Autor prac dotyczących radiotelegrafii, termoelektryczności i elektrolizy. Twórca elektrometru i lampy
Brewstera prawo - prawo określające kąt padania promienia świetlnego, przy którym światło odbite od powierzchni dielektryka jest całkowicie spolaryzowane. Światło padające na powierzchnię
Bridgman, Percy Williams - amerykański fizyk i filozof, prof. Uniwersytetu Harvarda. Jego specjalnością były badania własności substancji poddanych wysokim ciśnieniom za co w 1946 otrzymał Nagrodę Nobla.
Broglie, Louis Victor de - fizyk francuski, profesor Sorbony w latach 1932-62. Wcześniej pracował w prywatnym laboratorium fizycznym swojego brata Maurycego. W 1929 otrzymał Nagrodę Nobla za odkrycie
brom - pierwiastek chemiczny siódmej grupy układu okresowego pierwiastków. Jego liczba atomowa wynosi 35, a masa atomowa 79,916. Naturalny pierwiastek Br składa się z dwóch izotopów
Browna ruchy - nieuporządkowane ruchy cząstek zawiesiny w cieczy lub gazie, łatwe do zaobserwowania pod mikroskopem. Ruchy te są wynikiem zderzeń cząstek zawiesiny z molekułami otaczającego je
bryła sztywna - ciało fizyczne, w którym odległość dwóch dowolnych punktów jest stała i nie zmienia się pod działaniem przyłożonych do niego sił zewnętrznych. Jest to oczywiście wyidealizowany
Bunsen, Robert Wilhelm - fizykochemik niemiecki, prof. uniw. w Kassel, Marburgu, Wrocławiu i Heidelbergu. Wspólnie z G.R. Kirchhoffem skonstruował spektroskop i opracował metody analizy widmowej, dzięki
burza magnetyczna - szybkie i nieregularne zmiany zarówno kierunku, jak i wartości pola magnetycznego Ziemi związane z korpuskularnym promieniowaniem Słońca. B.m. towarzyszą wzmożonej aktywności
busola stycznych - przyrząd składający się z kolistej płaskiej cewki i igły magnetycznej o małym rozmiarze w porównaniu z promieniem cewki umieszczonej w jej środku. Igła magnetyczna układa się
butelka lejdejska - najstarszy rodzaj kondensatora wynaleziony przez P. Musschenbroeka w Lejdzie (Holandia). Jest to cylindryczne naczynie szklane pokryte od strony zewnętrznej i wewnętrznej folią

Spis pojęć z przedmiotu fizyka.

Eksperymenty fizyczne.